Articolo 39 Codice di Procedura Civile

(R.D. 28 ottobre 1940, n. 1443)

Litispendenza e continenza di cause

Dispositivo

Note

(1) La litispendenza si verifica nel caso in cui la stessa causa penda di fronte a giudici appartenenti ad uffici giudiziari. Diversamente, se la stessa causa pendesse di fronte a giudici appartenenti ad un unico ufficio giudiziario si parla di riunione di giudizi identici avanti allo stesso giudice (v.273).

(2) Il criterio per stabilire quando una causa è stata promossa prima di un'altra, c.d. criterio della prevenzione, consiste principalmente nell'anterioritàdella notifica della citazionea prescindere dalla validità della stessa e dal regolare instaurarsi del contraddittorio. Nel caso in cui la notifica sia avvenuta nello stesso giorno, si ha riguardo alladata di comparizionepiù vicina. Inoltre, nell'ipotesi di giudizio promosso mediantericorso, si deve avere riguardo alla data del deposito del ricorso stesso ai sensi della modifica operata dalla l. 69/2009.Se si tratta del procedimento per decreto ingiuntivoexartt.633 e ss. c.p.c., rileva la data della notifica del ricorso e del decreto ingiuntivo in calce al primo.

(3) Il provvedimento in oggetto che assume la forma dell'ordinanza,per quanto meramente ricognitivo di una situazione di diritto ed incidente sui soli aspetti di rito della causa (è una pronuncia di improcedibilità), è impugnabile colregolamento di competenzadi cui all'art. 42, in quanto implicitamente presupponente la competenza di entrambi i giudici aditi.

(4) Nel caso in cui venga individuata la litispendenza e la continenza, le cause saranno riunite ed il giudizio proseguirà non necessariamente davanti al giudice adìto per primo o quello della causa contenente, ma quello che risulteràcompetente a decidere entrambe.

Massime giurisprudenziali (112)

1Cass. civ. n. 24112/2025

2Cass. civ. n. 12630/2025

3Cass. civ. n. 2211/2025

4Cass. civ. n. 1782/2025

5Cass. civ. n. 32608/2024

6Cass. civ. n. 23833/2024

7Cass. civ. n. 22867/2024

8Cass. civ. n. 15599/2024

9Cass. civ. n. 15531/2024

10Cass. civ. n. 8916/2024

11Cass. civ. n. 4814/2024

12Cass. civ. n. 2399/2024

13Cass. civ. n. 11888/2023

14Cass. civ. n. 10183/2023

15Cass. civ. n. 18808/2021

16Cass. civ. n. 29432/2019

17Cass. civ. n. 16077/2019

18Cass. civ. n. 13500/2019

19Cass. civ. n. 7617/2019

20Cass. civ. n. 26835/2017

21Cass. civ. n. 19056/2017

22Cass. civ. n. 6826/2017

23Cass. civ. n. 18252/2015

24Cass. civ. n. 16454/2015

25Cass. civ. n. 10509/2015

26Cass. civ. n. 24790/2014

27Cass. civ. n. 23675/2014

28Cass. civ. n. 18312/2014

29Cass. civ. n. 17443/2014

30Cass. civ. n. 18024/2013

31Cass. civ. n. 8170/2013

32Cass. civ. n. 13161/2012

33Cass. civ. n. 8188/2012

34Cass. civ. n. 6511/2012

35Cass. civ. n. 12411/2011

36Cass. civ. n. 24376/2010

37Cass. civ. n. 19411/2010

38Cass. civ. n. 17037/2010

39Cass. civ. n. 26977/2007

40Cass. civ. n. 20600/2007

41Cass. civ. n. 13514/2007

42Cass. civ. n. 9313/2007

43Cass. civ. n. 4089/2007

44Cass. civ. n. 3364/2007

45Cass. civ. n. 15905/2006

46Cass. civ. n. 10943/2006

47Cass. civ. n. 1626/2006

48Cass. civ. n. 18819/2004

49Cass. civ. n. 14557/2004

50Cass. civ. n. 8748/2004

51Cass. civ. n. 3529/2004

52Cass. civ. n. 1302/2004

53Cass. civ. n. 12666/2003

54Cass. civ. n. 10073/2003

55Cass. civ. n. 268/2003

56Cass. civ. n. 13548/2002

57Cass. civ. n. 12995/2002

58Cass. civ. n. 3109/2002

59Cass. civ. n. 13701/2001

60Cass. civ. n. 5837/2001

61Cass. civ. n. 5602/2001

62Cass. civ. n. 5273/2001

63Cass. civ. n. 3340/2001

64Cass. civ. n. 792/2001

65Cass. civ. n. 15193/2000

66Cass. civ. n. 11404/2000

67Cass. civ. n. 8214/2000

68Cass. civ. n. 7360/2000

69Cass. civ. n. 10153/1999

70Cass. civ. n. 5849/1999

71Cass. civ. n. 2077/1999

72Cass. civ. n. 2064/1999

73Cass. civ. n. 568/1999

74Cass. civ. n. 398/1999

75Cass. civ. n. 10330/1998

76Cass. civ. n. 10008/1998

77Cass. civ. n. 11867/1997

78Cass. civ. n. 10083/1997

79Cass. civ. n. 7883/1997

80Cass. civ. n. 2922/1997

81Cass. civ. n. 2268/1997

82Cass. civ. n. 671/1997

83Cass. civ. n. 9839/1996

84Cass. civ. n. 3851/1996

85Cass. civ. n. 2709/1996

86Cass. civ. n. 282/1996

87Cass. civ. n. 12694/1995

88Cass. civ. n. 11023/1994

89Cass. civ. n. 9645/1994

90Cass. civ. n. 9409/1994

91Cass. civ. n. 8685/1994

92Cass. civ. n. 7591/1994

93Cass. civ. n. 2803/1994

94Cass. civ. n. 1963/1994

95Cass. civ. n. 9659/1992

96Cass. civ. n. 7982/1992

97Cass. civ. n. 4683/1992

98Cass. civ. n. 3294/1992

99Cass. civ. n. 12035/1990

100Cass. civ. n. 8229/1990

101Cass. civ. n. 8026/1990

102Cass. civ. n. 885/1990

103Cass. civ. n. 3910/1986

104Cass. civ. n. 6056/1985

105Cass. civ. n. 4680/1985

106Cass. civ. n. 5510/1984

107Cass. civ. n. 1935/1984

108Cass. civ. n. 5243/1983

109Cass. civ. n. 4371/1983

110Cass. civ. n. 5243/1981

111Cass. civ. n. 5187/1981

112Cass. civ. n. 6032/1980