Articolo 112 Codice di Procedura Civile

(R.D. 28 ottobre 1940, n. 1443)

Corrispondenza tra il chiesto e il pronunciato

Dispositivo

Note

(1) Il vizio di omessa pronuncia si verifica nell'ipotesi in cui manchi completamente il provvedimento del giudice che risolva la questione portata alla sua attenzione. Quindi tale vizio si configura in tutte quelle ipotesi in cui manchi una decisione in ordine alla domanda delle parti che rendeva necessaria l'emissione di una pronuncia di accoglimento o di rigetto.

(2) I limiti soggettivi ed oggettivi della domanda sono fissati dalle parti in virtù del principio dispositivo. Infatti, in base a tale principio, viene sottratta al giudice la facoltà di determinare il thema decidendum, per cui una sua decisione che superi quanto richiesto risulta viziata da ultra petizione, mentre una decisione caratterizzata da un sostanziale mutamento del petitum o della causa petendi, risulta viziata da extra petizione. In tali casi, la decisione sarà affetta da nullità, convertibile in motivo di gravame ex art. 161, non rilevabile, quindi, d'ufficio dal giudice d'appello e sanabile, pertanto, col solo passaggio in giudicato del provvedimento.

(3) Nell'ambito del potere del giudice di rilevare ex officio le eccezioni, è opportuno distinguere le eccezioni in senso proprio ed improprio. Infatti, solo le seconde, consistenti in mere negazioni dei fatti costitutivi del diritto controverso, sono rilevabili d'ufficio, in quanto allegazioni di fatti sottratte alla disponibilità della parte ed in grado di contestare autonomamente il fondamento della domanda.

Massime giurisprudenziali (334)

1Cass. civ. n. 36298/2023

2Cass. civ. n. 34777/2023

3Cass. civ. n. 34661/2023

4Cass. civ. n. 34590/2023

5Cass. civ. n. 32743/2023

6Cass. civ. n. 32737/2023

7Cass. civ. n. 32508/2023

8Cass. civ. n. 32100/2023

9Cass. civ. n. 31823/2023

10Cass. civ. n. 31700/2023

11Cass. civ. n. 31170/2023

12Cass. civ. n. 30770/2023

13Cass. civ. n. 30507/2023

14Cass. civ. n. 27407/2023

15Cass. civ. n. 27205/2023

16Cass. civ. n. 27181/2023

17Cass. civ. n. 26507/2023

18Cass. civ. n. 26187/2023

19Cass. civ. n. 25454/2023

20Cass. civ. n. 25346/2023

21Cass. civ. n. 25285/2023

22Cass. civ. n. 24879/2023

23Cass. civ. n. 24737/2023

24Cass. civ. n. 19963/2023

25Cass. civ. n. 19319/2023

26Cass. civ. n. 19214/2023

27Cass. civ. n. 17416/2023

28Cass. civ. n. 16899/2023

29Cass. civ. n. 16028/2023

30Cass. civ. n. 14984/2023

31Cass. civ. n. 14688/2023

32Cass. civ. n. 12131/2023

33Cass. civ. n. 10682/2023

34Cass. civ. n. 9979/2023

35Cass. civ. n. 9227/2023

36Cass. civ. n. 7497/2023

37Cass. civ. n. 7019/2023

38Cass. civ. n. 6229/2023

39Cass. civ. n. 6126/2023

40Cass. civ. n. 5204/2023

41Cass. civ. n. 4770/2023

42Cass. civ. n. 4302/2023

43Cass. civ. n. 2719/2023

44Cass. civ. n. 357/2023

45Cass. civ. n. 651/2022

46Cass. civ. n. 48/2022

47Cass. civ. n. 40896/2021

48Cass. civ. n. 39376/2021

49Cass. civ. n. 36659/2021

50Cass. civ. n. 36353/2021

51Cass. civ. n. 30303/2021

52Cass. civ. n. 27169/2021

53Cass. civ. n. 26118/2021

54Cass. civ. n. 20363/2021

55Cass. civ. n. 17463/2021

56Cass. civ. n. 16608/2021

57Cass. civ. n. 14410/2021

58Cass. civ. n. 12159/2021

59Cass. civ. n. 5832/2021

60Cass. civ. n. 5257/2021

61Cass. civ. n. 4487/2021

62Cass. civ. n. 2830/2021

63Cass. civ. n. 1616/2021

64Cass. civ. n. 459/2021

65Cass. civ. n. 29920/2020

66Cass. civ. n. 27704/2020

67Cass. civ. n. 10069/2020

68Cass. civ. n. 9692/2020

69Cass. civ. n. 8819/2020

70Cass. civ. n. 4175/2020

71Cass. civ. n. 3968/2020

72Cass. civ. n. 3893/2020

73Cass. civ. n. 2334/2020

74Cass. civ. n. 2153/2020

75Cass. civ. n. 34024/2019

76Cass. civ. n. 33926/2019

77Cass. civ. n. 26764/2019

78Cass. civ. n. 25690/2019

79Cass. civ. n. 17897/2019

80Cass. civ. n. 7868/2019

81Cass. civ. n. 6985/2019

82Cass. civ. n. 5402/2019

83Cass. civ. n. 5153/2019

84Cass. civ. n. 2060/2019

85Cass. civ. n. 33361/2018

86Cass. civ. n. 27414/2018

87Cass. civ. n. 27405/2018

88Cass. civ. n. 26733/2018

89Cass. civ. n. 25933/2018

90Cass. civ. n. 21335/2018

91Cass. civ. n. 20718/2018

92Cass. civ. n. 20707/2018

93Cass. civ. n. 16853/2018

94Cass. civ. n. 14077/2018

95Cass. civ. n. 11289/2018

96Cass. civ. n. 1539/2018

97Cass. civ. n. 906/2018

98Cass. civ. n. 29733/2017

99Cass. civ. n. 28492/2017

100Cass. civ. n. 1361/2017

101Cass. civ. n. 17300/2016

102Cass. civ. n. 12392/2016

103Cass. civ. n. 9241/2016

104Cass. civ. n. 21524/2015

105Cass. civ. n. 19502/2015

106Cass. civ. n. 18243/2015

107Cass. civ. n. 17956/2015

108Cass. civ. n. 17899/2015

109Cass. civ. n. 14654/2015

110Cass. civ. n. 13405/2015

111Cass. civ. n. 12953/2015

112Cass. civ. n. 11377/2015

113Cass. civ. n. 8872/2015

114Cass. civ. n. 3417/2015

115Cass. civ. n. 2687/2015

116Cass. civ. n. 19304/2014

117Cass. civ. n. 11371/2014

118Cass. civ. n. 7809/2014

119Cass. civ. n. 6226/2014

120Cass. civ. n. 5952/2014

121Cass. civ. n. 5923/2014

122Cass. civ. n. 4744/2014

123Cass. civ. n. 4493/2014

124Cass. civ. n. 4205/2014

125Cass. civ. n. 28663/2013

126Cass. civ. n. 28660/2013

127Cass. civ. n. 25775/2013

128Cass. civ. n. 25608/2013

129Cass. civ. n. 25244/2013

130Cass. civ. n. 22083/2013

131Cass. civ. n. 21397/2013

132Cass. civ. n. 18602/2013

133Cass. civ. n. 12473/2013

134Cass. civ. n. 7220/2013

135Cass. civ. n. 2075/2013

136Cass. civ. n. 350/2013

137Cass. civ. n. 22893/2012

138Cass. civ. n. 22382/2012

139Cass. civ. n. 21463/2012

140Cass. civ. n. 21245/2012

141Cass. civ. n. 16450/2012

142Cass. civ. n. 13945/2012

143Cass. civ. n. 12218/2012

144Cass. civ. n. 9457/2012

145Cass. civ. n. 8366/2012

146Cass. civ. n. 7663/2012

147Cass. civ. n. 7653/2012

148Cass. civ. n. 7268/2012

149Cass. civ. n. 29849/2011

150Cass. civ. n. 27648/2011

151Cass. civ. n. 22529/2011

152Cass. civ. n. 20311/2011

153Cass. civ. n. 9395/2011

154Cass. civ. n. 4288/2011

155Cass. civ. n. 2956/2011

156Cass. civ. n. 455/2011

157Cass. civ. n. 25516/2010

158Cass. civ. n. 25140/2010

159Cass. civ. n. 24081/2010

160Cass. civ. n. 23851/2010

161Cass. civ. n. 16876/2010

162Cass. civ. n. 16152/2010

163Cass. civ. n. 15397/2010

164Cass. civ. n. 15375/2010

165Cass. civ. n. 5842/2010

166Cass. civ. n. 3593/2010

167Cass. civ. n. 3012/2010

168Cass. civ. n. 26516/2009

169Cass. civ. n. 25055/2009

170Cass. civ. n. 23734/2009

171Cass. civ. n. 23490/2009

172Cass. civ. n. 21930/2009

173Cass. civ. n. 10124/2009

174Cass. civ. n. 8527/2009

175Cass. civ. n. 5131/2009

176Cass. civ. n. 3357/2009

177Cass. civ. n. 2558/2009

178Cass. civ. n. 1954/2009

179Cass. civ. n. 1701/2009

180Cass. civ. n. 23670/2008

181Cass. civ. n. 19693/2008

182Cass. civ. n. 16621/2008

183Cass. civ. n. 16017/2008

184Cass. civ. n. 11164/2008

185Cass. civ. n. 3863/2008

186Cass. civ. n. 2860/2008

187Cass. civ. n. 837/2008

188Cass. civ. n. 24655/2007

189Cass. civ. n. 23909/2007

190Cass. civ. n. 23819/2007

191Cass. civ. n. 21484/2007

192Cass. civ. n. 16993/2007

193Cass. civ. n. 15981/2007

194Cass. civ. n. 15756/2007

195Cass. civ. n. 15496/2007

196Cass. civ. n. 14751/2007

197Cass. civ. n. 14581/2007

198Cass. civ. n. 13705/2007

199Cass. civ. n. 12402/2007

200Cass. civ. n. 12084/2007

201Cass. civ. n. 12075/2007

202Cass. civ. n. 11843/2007

203Cass. civ. n. 11837/2007

204Cass. civ. n. 11460/2007

205Cass. civ. n. 11108/2007

206Cass. civ. n. 10825/2007

207Cass. civ. n. 6945/2007

208Cass. civ. n. 6361/2007

209Cass. civ. n. 5278/2007

210Cass. civ. n. 4804/2007

211Cass. civ. n. 2746/2007

212Cass. civ. n. 1087/2007

213Cass. civ. n. 24495/2006

214Cass. civ. n. 21745/2006

215Cass. civ. n. 17442/2006

216Cass. civ. n. 16961/2006

217Cass. civ. n. 13459/2006

218Cass. civ. n. 11756/2006

219Cass. civ. n. 11039/2006

220Cass. civ. n. 8953/2006

221Cass. civ. n. 7247/2006

222Cass. civ. n. 5444/2006

223Cass. civ. n. 5246/2006

224Cass. civ. n. 4925/2006

225Cass. civ. n. 4828/2006

226Cass. civ. n. 4598/2006

227Cass. civ. n. 4206/2006

228Cass. civ. n. 4184/2006

229Cass. civ. n. 2468/2006

230Cass. civ. n. 421/2006

231Cass. civ. n. 18128/2005

232Cass. civ. n. 10922/2005

233Cass. civ. n. 3388/2005

234Cass. civ. n. 564/2005

235Cass. civ. n. 23694/2004

236Cass. civ. n. 19274/2004

237Cass. civ. n. 18653/2004

238Cass. civ. n. 18068/2004

239Cass. civ. n. 17610/2004

240Cass. civ. n. 16501/2004

241Cass. civ. n. 16033/2004

242Cass. civ. n. 13824/2004

243Cass. civ. n. 13740/2004

244Cass. civ. n. 13014/2004

245Cass. civ. n. 12174/2004

246Cass. civ. n. 11639/2004

247Cass. civ. n. 11455/2004

248Cass. civ. n. 8225/2004

249Cass. civ. n. 8128/2004

250Cass. civ. n. 6191/2004

251Cass. civ. n. 4754/2004

252Cass. civ. n. 3403/2004

253Cass. civ. n. 17913/2003

254Cass. civ. n. 17375/2003

255Cass. civ. n. 16765/2003

256Cass. civ. n. 14773/2003

257Cass. civ. n. 6753/2003

258Cass. civ. n. 41/2003

259Cass. civ. n. 14734/2002

260Cass. civ. n. 11766/2002

261Cass. civ. n. 10542/2002

262Cass. civ. n. 9159/2002

263Cass. civ. n. 2214/2002

264Cass. civ. n. 2078/2002

265Cass. civ. n. 752/2002

266Cass. civ. n. 572/2002

267Cass. civ. n. 475/2002

268Cass. civ. n. 10523/2001

269Cass. civ. n. 9621/2001

270Cass. civ. n. 7783/2001

271Cass. civ. n. 6712/2001

272Cass. civ. n. 6666/2001

273Cass. civ. n. 5129/2001

274Cass. civ. n. 15907/2000

275Cass. civ. n. 15345/2000

276Cass. civ. n. 11559/2000

277Cass. civ. n. 8636/2000

278Cass. civ. n. 8266/2000

279Cass. civ. n. 4592/2000

280Cass. civ. n. 108/2000

281Cass. civ. n. 4317/2000

282Cass. civ. n. 3538/2000

283Cass. civ. n. 3345/2000

284Cass. civ. n. 27/2000

285Cass. civ. n. 1461/2000

286Cass. civ. n. 12694/1999

287Cass. civ. n. 11525/1999

288Cass. civ. n. 11455/1999

289Cass. civ. n. 10948/1999

290Cass. civ. n. 9526/1999

291Cass. civ. n. 6893/1999

292Cass. civ. n. 4612/1999

293Cass. civ. n. 3474/1999

294Cass. civ. n. 1684/1999

295Cass. civ. n. 1358/1999

296Cass. civ. n. 1108/1999

297Cass. civ. n. 977/1999

298Cass. civ. n. 258/1999

299Cass. civ. n. 12146/1998

300Cass. civ. n. 12121/1998

301Cass. civ. n. 11923/1998

302Cass. civ. n. 11458/1998

303Cass. civ. n. 9911/1998

304Cass. civ. n. 2848/1998

305Cass. civ. n. 2262/1998

306Cass. civ. n. 1099/1998

307Cass. civ. n. 424/1998

308Cass. civ. n. 9875/1997

309Cass. civ. n. 8605/1997

310Cass. civ. n. 8258/1997

311Cass. civ. n. 6069/1997

312Cass. civ. n. 1881/1997

313Cass. civ. n. 344/1997

314Cass. civ. n. 11157/1996

315Cass. civ. n. 6746/1996

316Cass. civ. n. 4498/1996

317Cass. civ. n. 3494/1996

318Cass. civ. n. 3201/1996

319Cass. civ. n. 2142/1996

320Cass. civ. n. 969/1996

321Cass. civ. n. 8924/1995

322Cass. civ. n. 7080/1995

323Cass. civ. n. 2869/1995

324Cass. civ. n. 2859/1995

325Cass. civ. n. 1459/1995

326Cass. civ. n. 1222/1995

327Cass. civ. n. 11163/1994

328Cass. civ. n. 9166/1994

329Cass. civ. n. 8184/1994

330Cass. civ. n. 1988/1993

331Cass. civ. n. 7565/1991

332Cass. civ. n. 4727/1984

333Cass. civ. n. 4807/1979

334Cass. civ. n. 3220/1977