Articolo 348 Codice Penale

(R.D. 19 ottobre 1930, n. 1398)

Esercizio abusivo di una professione

Dispositivo

Note

(1) Il requisito dell'abusività richiede che la professione sia esercitata in mancanza dei requisiti richiesti dalla legge, come ad esempio il mancato conseguimento del titolo di studio o il mancato superamento dell'esame di Stato per ottenere l'abilitazione all'esercizio della professione. Integra il reato anche la mancata iscrizione presso il corrispondente albo.

(2) La Corte Costituzionale ha respinto la questione di legittimità costituzionale della norma in esame rispetto ai principi di tassatività e determinatezza con la sen. 27 aprile 1993, n. 199, che però ha al contempo affermato la natura di norma penale in bianco, in quanto necessita, a fini integrativi, del ricorso a disposizioni extra penali che stabiliscono i requisiti oggettivi e soggettivi per l'esercizio di determinate professioni.

(3) Articolo così sostituito dalla legge 11 gennaio 2018, n. 3. "Delega al Governo in materia di sperimentazione clinica di medicinali nonché disposizioni per il riordino delle professioni sanitarie e per la dirigenza sanitaria del Ministero della salute". In vigore dal 15/02/2018.

Massime giurisprudenziali (106)

1Cass. pen. n. 33866/2025

2Cass. pen. n. 25937/2025

3Cass. pen. n. 23196/2025

4Cass. pen. n. 23215/2025

5Cass. pen. n. 9941/2025

6Cass. pen. n. 7100/2025

7Cass. pen. n. 42267/2024

8Cass. pen. n. 33855/2024

9Cass. pen. n. 17164/2024

10Cass. pen. n. 13341/2024

11Cass. pen. n. 5319/2023

12Cass. pen. n. 47675/2023

13Cass. pen. n. 46703/2023

14Cass. pen. n. 40947/2023

15Cass. pen. n. 35492/2023

16Cass. pen. n. 33469/2023

17Cass. pen. n. 12100/2023

18Cass. pen. n. 8956/2022

19Cass. pen. n. 24032/2022

20Cass. pen. n. 19831/2022

21Cass. pen. n. 22779/2022

22Cass. pen. n. 46963/2021

23Cass. pen. n. 28174/2021

24Cass. pen. n. 26294/2021

25Cass. pen. n. 21989/2020

26Cass. pen. n. 26113/2019

27Cass. pen. n. 33464/2018

28Cass. pen. n. 29667/2018

29Cass. pen. n. 39339/2017

30Cass. pen. n. 32987/2017

31Cass. pen. n. 20281/2017

32Cass. pen. n. 16566/2017

33Cass. pen. n. 14815/2017

34Cass. pen. n. 52888/2016

35Cass. pen. n. 23843/2013

36Cass. pen. n. 9725/2013

37Cass. pen. n. 11545/2012

38Cass. pen. n. 43328/2011

39Cass. pen. n. 27440/2011

40Cass. pen. n. 14408/2011

41Cass. pen. n. 13315/2011

42Cass. pen. n. 10100/2011

43Cass. pen. n. 24622/2010

44Cass. pen. n. 29435/2009

45Cass. pen. n. 17893/2009

46Cass. pen. n. 11004/2009

47Cass. pen. n. 46067/2007

48Cass. pen. n. 42790/2007

49Cass. pen. n. 34200/2007

50Cass. pen. n. 28642/2007

51Cass. pen. n. 20439/2007

52Cass. pen. n. 17203/2007

53Cass. pen. n. 16527/2007

54Cass. pen. n. 6887/2007

55Cass. pen. n. 3627/2007

56Cass. pen. n. 26829/2006

57Cass. pen. n. 26817/2006

58Cass. pen. n. 22274/2006

59Cass. pen. n. 3087/2006

60Cass. pen. n. 33706/2005

61Cass. pen. n. 16626/2005

62Cass. pen. n. 4452/2005

63Cass. pen. n. 3996/2005

64Cass. pen. n. 37120/2004

65Cass. pen. n. 31432/2004

66Cass. pen. n. 19658/2004

67Cass. pen. n. 17702/2004

68Cass. pen. n. 49116/2003

69Cass. pen. n. 35101/2003

70Cass. pen. n. 33095/2003

71Cass. pen. n. 30590/2003

72Cass. pen. n. 22528/2003

73Cass. pen. n. 21424/2003

74Cass. pen. n. 18358/2003

75Cass. pen. n. 17921/2003

76Cass. pen. n. 1751/2003

77Cass. pen. n. 49/2003

78Cass. pen. n. 41142/2001

79Cass. pen. n. 39087/2001

80Cass. pen. n. 27853/2001

81Cass. pen. n. 13124/2001

82Cass. pen. n. 13273/2000

83Cass. pen. n. 12890/2000

84Cass. pen. n. 11287/2000

85Cass. pen. n. 11078/2000

86Cass. pen. n. 10816/2000

87Cass. pen. n. 904/2000

88Cass. pen. n. 715/2000

89Cass. pen. n. 6841/1999

90Cass. pen. n. 795/1999

91Cass. pen. n. 4545/1998

92Cass. pen. n. 5672/1997

93Cass. pen. n. 1632/1997

94Cass. pen. n. 2076/1996

95Cass. pen. n. 1147/1996

96Cass. pen. n. 9089/1995

97Cass. pen. n. 5416/1995

98Cass. pen. n. 3785/1995

99Cass. pen. n. 1545/1995

100Cass. pen. n. 10116/1994

101Cass. pen. n. 8685/1993

102Cass. pen. n. 11929/1992

103Cass. pen. n. 11794/1990

104Cass. pen. n. 59/1990

105Cass. pen. n. 1207/1985

106Cass. pen. n. 1742/1972