Articolo 2054 Codice Civile

(R.D. 16 marzo 1942, n. 262)

Circolazione di veicoli

Dispositivo

Note

(1) Sussiste l'obbligo di assicurazione da responsabilità per danni da circolazione sia per i veicoli a motore senza guida di rotaie (art. 193 D. lgs. 30 aprile 1992, n. 285, c.d.Codice della stradae art. 122 D. lgs. 7 settembre 2005, n. 209, c.d.Codice delle assicurazioni private), sia per i natanti (art. 123 D. lgs. 7 settembre 2005, n. 209, c.d.Codice delle assicurazioni private), sia per i ciclomotori e le macchine agricole (art. 193 D. lgs. 30 aprile 1992, n. 285, c.d.Codice della strada).

(2) La Corte Costituzionale ha dichiarato l'illegittimità dell'articolo "limitatamente alla parte in cui nel caso di scontro tra veicoli esclude che la presunzione di egual concorso dei conducenti operi anche se uno dei veicoli non abbia riportato danni" (Corte Cost., 29 dicembre 1972, n. 205).

(3) La norma opera anche se uno solo dei veicoli riporta lesioni ed implica che l'intero ammontare dei danni viene ripartito tra i conducenti.

(4) Il danneggiato, quindi, può scegliere di agire contro uno di tali soggetti o contro il proprietario (2055 c.c.). In ordine al contenuto della prova liberatoria la giurisprudenza è particolarmente esigente e richiede la dimostrazione che siano stati concretamente adottati tutti mezzi necessari ad evitare la circolazione del veicolo.

(5) In caso di difetto di costruzione, la responsabilità dei soggetti indicati da tale comma concorre con quella del costruttore, che risponde ai sensi dell'art. 2043 del c.c..

Massime giurisprudenziali (201)

1Cass. civ. n. 2271/2026

2Cass. civ. n. 30775/2025

3Cass. civ. n. 27102/2025

4Cass. civ. n. 27092/2025

5Cass. civ. n. 26775/2025

6Cass. civ. n. 26670/2025

7Cass. civ. n. 23697/2025

8Cass. civ. n. 23008/2025

9Cass. civ. n. 22390/2025

10Cass. civ. n. 22351/2025

11Cass. civ. n. 21896/2025

12Cass. civ. n. 21761/2025

13Cass. civ. n. 21760/2025

14Cass. civ. n. 21141/2025

15Cass. civ. n. 20792/2025

16Cass. civ. n. 18958/2025

17Cass. civ. n. 18399/2025

18Cass. civ. n. 18397/2025

19Cass. civ. n. 18128/2025

20Cass. civ. n. 16602/2025

21Cass. civ. n. 16524/2025

22Cass. civ. n. 16304/2025

23Cass. civ. n. 15817/2025

24Cass. civ. n. 14977/2025

25Cass. civ. n. 11565/2025

26Cass. civ. n. 11514/2025

27Cass. civ. n. 8346/2025

28Cass. civ. n. 11175/2025

29Cass. civ. n. 9842/2025

30Cass. civ. n. 8944/2025

31Cass. civ. n. 8941/2025

32Cass. civ. n. 8935/2025

33Cass. civ. n. 8551/2025

34Cass. civ. n. 8458/2025

35Cass. civ. n. 8341/2025

36Cass. civ. n. 6373/2025

37Cass. civ. n. 6367/2025

38Cass. civ. n. 6050/2025

39Cass. civ. n. 5594/2025

40Cass. civ. n. 4963/2025

41Cass. civ. n. 4269/2025

42Cass. civ. n. 4261/2025

43Cass. civ. n. 4258/2025

44Cass. civ. n. 4083/2025

45Cass. civ. n. 1013/2025

46Cass. civ. n. 931/2025

47Cass. civ. n. 197/2025

48Cass. civ. n. 19616/2024

49Cass. civ. n. 19614/2024

50Cass. civ. n. 18982/2024

51Cass. civ. n. 17253/2024

52Cass. civ. n. 16404/2024

53Cass. civ. n. 16397/2024

54Cass. civ. n. 16378/2024

55Cass. civ. n. 16170/2024

56Cass. civ. n. 16127/2024

57Cass. civ. n. 15923/2024

58Cass. civ. n. 15237/2024

59Cass. civ. n. 14791/2024

60Cass. civ. n. 12663/2024

61Cass. civ. n. 8374/2024

62Cass. civ. n. 6716/2024

63Cass. civ. n. 4213/2024

64Cass. civ. n. 2986/2024

65Cass. civ. n. 2433/2024

66Cass. civ. n. 1992/2024

67Cass. civ. n. 34675/2023

68Cass. civ. n. 34625/2023

69Cass. civ. n. 34246/2023

70Cass. civ. n. 31342/2023

71Cass. civ. n. 31335/2023

72Cass. civ. n. 30072/2023

73Cass. civ. n. 26922/2023

74Cass. civ. n. 26264/2023

75Cass. civ. n. 20140/2023

76Cass. civ. n. 20137/2023

77Cass. civ. n. 15262/2023

78Cass. civ. n. 15152/2023

79Cass. civ. n. 13540/2023

80Cass. civ. n. 11107/2023

81Cass. civ. n. 8311/2023

82Cass. civ. n. 3398/2023

83Cass. civ. n. 2005/2023

84Cass. civ. n. 1765/2023

85Cass. civ. n. 1386/2023

86Cass. civ. n. 40592/2021

87Cass. civ. n. 27169/2021

88Cass. civ. n. 21983/2021

89Cass. civ. n. 10833/2020

90Cass. civ. n. 842/2020

91Cass. civ. n. 8443/2019

92Cass. civ. n. 23450/2018

93Cass. civ. n. 13770/2018

94Cass. civ. n. 22449/2017

95Cass. civ. n. 15313/2017

96Cass. civ. n. 13703/2017

97Cass. civ. n. 9278/2017

98Cass. civ. n. 8663/2017

99Cass. civ. n. 4551/2017

100Cass. civ. n. 4130/2017

101Cass. civ. n. 8051/2016

102Cass. civ. n. 4755/2016

103Cass. civ. n. 1820/2016

104Cass. civ. n. 17240/2015

105Cass. civ. n. 6431/2015

106Cass. civ. n. 281/2015

107Cass. civ. n. 24681/2014

108Cass. civ. n. 23431/2014

109Cass. civ. n. 14635/2014

110Cass. civ. n. 25620/2013

111Cass. civ. n. 18497/2013

112Cass. civ. n. 15504/2013

113Cass. civ. n. 5399/2013

114Cass. civ. n. 4021/2013

115Cass. civ. n. 14959/2012

116Cass. civ. n. 9528/2012

117Cass. civ. n. 3704/2012

118Cass. civ. n. 947/2012

119Cass. civ. n. 20982/2011

120Cass. civ. n. 15818/2011

121Cass. civ. n. 15478/2011

122Cass. civ. n. 10121/2011

123Cass. civ. n. 8409/2011

124Cass. civ. n. 524/2011

125Cass. civ. n. 8366/2010

126Cass. civ. n. 24689/2009

127Cass. civ. n. 21907/2009

128Cass. civ. n. 10304/2009

129Cass. civ. n. 9550/2009

130Cass. civ. n. 4055/2009

131Cass. civ. n. 18872/2008

132Cass. civ. n. 12444/2008

133Cass. civ. n. 8292/2008

134Cass. civ. n. 26523/2007

135Cass. civ. n. 24745/2007

136Cass. civ. n. 22336/2007

137Cass. civ. n. 17848/2007

138Cass. civ. n. 17397/2007

139Cass. civ. n. 4795/2007

140Cass. civ. n. 21249/2006

141Cass. civ. n. 13268/2006

142Cass. civ. n. 12108/2006

143Cass. civ. n. 10031/2006

144Cass. civ. n. 5226/2006

145Cass. civ. n. 1317/2006

146Cass. civ. n. 23218/2005

147Cass. civ. n. 12284/2004

148Cass. civ. n. 11471/2004

149Cass. civ. n. 10482/2004

150Cass. civ. n. 7500/2004

151Cass. civ. n. 4754/2004

152Cass. civ. n. 4353/2004

153Cass. civ. n. 18941/2003

154Cass. civ. n. 7777/2003

155Cass. civ. n. 8216/2002

156Cass. civ. n. 1432/2002

157Cass. civ. n. 200/2002

158Cass. civ. n. 13692/2001

159Cass. civ. n. 13393/2001

160Cass. civ. n. 12751/2001

161Cass. civ. n. 10609/2001

162Cass. civ. n. 4022/2001

163Cass. civ. n. 726/2001

164Cass. civ. n. 15847/2000

165Cass. civ. n. 13169/2000

166Cass. civ. n. 12524/2000

167Cass. civ. n. 6478/2000

168Cass. civ. n. 5671/2000

169Cass. civ. n. 5032/2000

170Cass. civ. n. 5945/1999

171Cass. civ. n. 4648/1999

172Cass. civ. n. 11744/1998

173Cass. civ. n. 10629/1998

174Cass. civ. n. 10026/1998

175Cass. civ. n. 5983/1998

176Cass. civ. n. 10110/1997

177Cass. civ. n. 7922/1997

178Cass. civ. n. 5250/1997

179Cass. civ. n. 11323/1996

180Cass. civ. n. 8281/1996

181Cass. civ. n. 3131/1996

182Cass. civ. n. 9197/1995

183Cass. civ. n. 8917/1995

184Cass. civ. n. 8721/1995

185Cass. civ. n. 8719/1995

186Cass. civ. n. 1240/1995

187Cass. civ. n. 981/1995

188Cass. civ. n. 6395/1994

189Cass. civ. n. 3958/1994

190Cass. civ. n. 2038/1994

191Cass. civ. n. 11928/1993

192Cass. civ. n. 6750/1993

193Cass. civ. n. 5024/1993

194Cass. civ. n. 13015/1992

195Cass. civ. n. 3415/1988

196Cass. civ. n. 2799/1988

197Cass. civ. n. 2818/1983

198Cass. civ. n. 3038/1982

199Cass. civ. n. 1816/1982

200Cass. civ. n. 963/1982

201Cass. civ. n. 1019/1981