Articolo 331 Codice di Procedura Civile

(R.D. 28 ottobre 1940, n. 1443)

Integrazione del contraddittorio in cause inscindibili

Dispositivo

Note

(1) Al giudizio di impugnazione devono partecipare tutti coloro che furono parti nel giudizio di primo grado: ciò al fine di evitare che la stessa sentenza passi in giudicato nei confronti di una parte e non anche nei confronti delle altre. Si può affermare che nel giudizio di gravame vi sia un vero e proprio litisconsorzio necessario tra le parti, tale che la sentenza eventualmente pronunciata in assenza di uno o più litisconsorti sarebbeinutiliter data.Il giudice ordinerà l'integrazione del contraddittorio sia nel caso in cui l'impugnazione non sia stata proposta nei confronti di qualche litisconsorte, sia nell'ipotesi di invalida proposizione della stessa.

(2) La notifica di una copia integrale dell'atto di impugnazione, mediante la quale si ottempera all'ordine di integrazione, è di regola effettuata dalla parte indicata dal giudice, anche se si ritiene valida quella eseguita da una parte diversa.La notifica risulta inutile e non necessaria se il litisconsorte pretermesso si costituisce spontaneamente in giudizio, ma ciò deve avvenire entro l'udienza fissata con l'ordinanza di integrazione.

(3) Se entro il termine fissato nell'ordinanza di integrazione l'ordine non viene eseguito, l'impugnazione dovrà essere dichiarata inammissibile, anche d'ufficio.A tutela del diritto di difesa dei litisconsorti pretermessi, si deve ritenere che l'integrazione, operi a loro favore una rimessione in termini per la proposizione dell'impugnativa, qualora fossero già decorsi i termini di legge: in altre parole, la sentenza nei confronti dei pretermessi non si considera già passata in giudicato.

Massime giurisprudenziali (116)

1Cass. civ. n. 28298/2021

2Cass. civ. n. 10379/2021

3Cass. civ. n. 23564/2019

4Cass. civ. n. 20313/2019

5Cass. civ. n. 16858/2019

6Cass. civ. n. 14266/2019

7Cass. civ. n. 8790/2019

8Cass. civ. n. 29038/2018

9Cass. civ. n. 22783/2018

10Cass. civ. n. 21381/2018

11Cass. civ. n. 19910/2018

12Cass. civ. n. 17898/2018

13Cass. civ. n. 25822/2017

14Cass. civ. n. 22279/2016

15Cass. civ. n. 14829/2016

16Cass. civ. n. 14253/2016

17Cass. civ. n. 8487/2016

18Cass. civ. n. 8486/2016

19Cass. civ. n. 17193/2015

20Cass. civ. n. 10808/2015

21Cass. civ. n. 6780/2015

22Cass. civ. n. 4938/2015

23Cass. civ. n. 25719/2014

24Cass. civ. n. 10243/2014

25Cass. civ. n. 24132/2013

26Cass. civ. n. 18044/2013

27Cass. civ. n. 16669/2012

28Cass. civ. n. 7998/2012

29Cass. civ. n. 15709/2011

30Cass. civ. n. 15466/2011

31Cass. civ. n. 13233/2011

32Cass. civ. n. 23016/2010

33Cass. civ. n. 17416/2010

34Cass. civ. n. 14124/2010

35Cass. civ. n. 1535/2010

36Cass. civ. n. 21240/2009

37Cass. civ. n. 20965/2009

38Cass. civ. n. 16391/2009

39Cass. civ. n. 13753/2009

40Cass. civ. n. 9910/2009

41Cass. civ. n. 4382/2009

42Cass. civ. n. 3338/2009

43Cass. civ. n. 28223/2008

44Cass. civ. n. 26889/2008

45Cass. civ. n. 26570/2008

46Cass. civ. n. 25860/2008

47Cass. civ. n. 23765/2008

48Cass. civ. n. 9977/2008

49Cass. civ. n. 4177/2008

50Cass. civ. n. 406/2008

51Cass. civ. n. 10955/2007

52Cass. civ. n. 8854/2007

53Cass. civ. n. 7528/2007

54Cass. civ. n. 1069/2007

55Cass. civ. n. 637/2007

56Cass. civ. n. 26156/2006

57Cass. civ. n. 23590/2006

58Cass. civ. n. 22565/2006

59Cass. civ. n. 19301/2006

60Cass. civ. n. 15358/2006

61Cass. civ. n. 20583/2004

62Cass. civ. n. 15734/2004

63Cass. civ. n. 14598/2004

64Cass. civ. n. 13169/2004

65Cass. civ. n. 12265/2004

66Cass. civ. n. 2292/2004

67Cass. civ. n. 1326/2004

68Cass. civ. n. 19072/2003

69Cass. civ. n. 11154/2003

70Cass. civ. n. 10463/2003

71Cass. civ. n. 8699/2003

72Cass. civ. n. 6652/2003

73Cass. civ. n. 4894/2003

74Cass. civ. n. 15624/2002

75Cass. civ. n. 12829/2002

76Cass. civ. n. 2431/2002

77Cass. civ. n. 837/2002

78Cass. civ. n. 15289/2001

79Cass. civ. n. 5603/2001

80Cass. civ. n. 4161/2001

81Cass. civ. n. 14975/2000

82Cass. civ. n. 13393/2000

83Cass. civ. n. 13331/2000

84Cass. civ. n. 9744/2000

85Cass. civ. n. 9564/2000

86Cass. civ. n. 8952/2000

87Cass. civ. n. 5955/2000

88Cass. civ. n. 5333/2000

89Cass. civ. n. 7282/1999

90Cass. civ. n. 3114/1999

91Cass. civ. n. 1505/1999

92Cass. civ. n. 4220/1998

93Cass. civ. n. 5568/1997

94Cass. civ. n. 4443/1997

95Cass. civ. n. 8492/1996

96Cass. civ. n. 6760/1996

97Cass. civ. n. 11529/1995

98Cass. civ. n. 10755/1995

99Cass. civ. n. 5738/1995

100Cass. civ. n. 10965/1994

101Cass. civ. n. 10148/1994

102Cass. civ. n. 8895/1994

103Cass. civ. n. 7701/1994

104Cass. civ. n. 5559/1994

105Cass. civ. n. 1510/1994

106Cass. civ. n. 8537/1992

107Cass. civ. n. 7068/1992

108Cass. civ. n. 4835/1991

109Cass. civ. n. 4201/1990

110Cass. civ. n. 3838/1986

111Cass. civ. n. 3016/1986

112Cass. civ. n. 4314/1985

113Cass. civ. n. 1848/1982

114Cass. civ. n. 806/1981

115Cass. civ. n. 2034/1980

116Cass. civ. n. 4226/1979