Articolo 629 Codice Penale

(R.D. 19 ottobre 1930, n. 1398)

Estorsione

Dispositivo

Note

(1) La violenza o la minaccia devono essere dirette a coartare la volontà della vittima affinché questa compia un atto di disposizione patrimoniale, rimanendo indifferenti le modalità con cui queste condotte si realizzano. Nello specifico la minaccia può concretarsi anche in un comportamento omissivo come nell'ipotesi in cui il proprietario di un immobile rifiuti la conclusione di un contratto di locazione in caso di mancato pagamento di un canone superiore a quello stabilito dalla legge.

(2) La costrizione può avere ad oggetto il compimento di un atto di disposizione patrimoniale positivo (come ad esempio la donazione di una somma di danaro) o negativo (si pensi alla remissione di un debito), anche annullabile, ma necessariamente produttivo di effetti giuridici (gli atti radicalmente nulli non integrano la fattispecie in esame).

(3) Il profitto non ha rilevanza solo economica o patrimoniale, ma può quindi trattarsi di un diverso vantaggio, a differenza del danno che deve invece essere esclusivamente di natura patrimoniale.

(4) L'ammontare della multa, prima fissato tra i 516 e i 2.065 euro, è stato modificato dalla l. 27 gennaio 2012, n. 3.

(5) L'ammontare della multa, prima fissato tra i 1.032 e i 3.098 euro, è stato modificato dalla l. 27 gennaio 2012, n. 3.

(6) Il comma 2 dell'art. 629 c.p. rinvia all'ultimo capoverso dell'art. 628 del c.p., quanto alle circostanze aggravanti applicabili al delitto di estorsione. Sebbene la L. n. 94 del 2009 abbia introdotto un comma 4 all'art. 628 c.p. (che, attualmente, è comma 5 a seguito della L. n. 103 del 2017, cd. riforma Orlando), è mancato un coordinamento tra l'art. 629, comma 2 c.p. e le novelle dell'art. 628 del c.p.. Sul punto, la Corte di Cassazione (Cass., pen., sez. V, n. 2907 del 2014; Cass. pen., sez. II, n. 18742 del 2014; Cass. pen., Sez. II, n. 13239 del 2016) ha precisato che, dopo le modifiche apportate dalla L. n. 94 del 2009, il rinvio operato dall'ultimo comma dell'art. 629 c.p., rispetto alle circostanze aggravanti applicabili al delitto di estorsione, deve qualificarsi di natura formale o dinamica e deve intendersi come riferito all'attuale comma 3 dell'art. 628 del c.p.e non all'ultimo comma relativo al concorso tra attenuanti ed aggravanti (comma 4 all'epoca delle pronunce della Suprema Corte e, dopo la riforma Orlando, diventano comma 5).

(7) La Corte Costituzionale, con sentenza 24 maggio 2023, n. 120 (in G.U. 21/06/2023 n. 25), ha dichiarato "l'illegittimità costituzionale dell'art. 629 del codice penale, nella parte in cui non prevede che la pena da esso comminata è diminuita in misura non eccedente un terzo quando per la natura, la specie, i mezzi, le modalità o circostanze dell'azione, ovvero per la particolare tenuità del danno o del pericolo, il fatto risulti di lieve entità".

(8) Il presente articolo è stato modificato dall'art. 16, comma 1, lettera m) della L. 28 giugno 2024, n. 90, che ha disposto la modifica del comma 2 e l'introduzione di un comma dopo il secondo.

Massime giurisprudenziali (217)

1Cass. pen. n. 39096/2025

2Cass. pen. n. 31302/2025

3Cass. pen. n. 31325/2025

4Cass. pen. n. 25778/2025

5Cass. pen. n. 20996/2025

6Cass. pen. n. 20992/2025

7Cass. pen. n. 29363/2025

8Cass. pen. n. 15724/2025

9Cass. pen. n. 27256/2025

10Cass. pen. n. 31119/2025

11Cass. pen. n. 17805/2025

12Cass. pen. n. 6771/2025

13Cass. pen. n. 7097/2024

14Cass. pen. n. 2910/2024

15Cass. pen. n. 44230/2024

16Cass. pen. n. 18326/2024

17Cass. pen. n. 43745/2024

18Cass. pen. n. 43662/2024

19Cass. pen. n. 45891/2024

20Cass. pen. n. 25432/2024

21Cass. pen. n. 21616/2024

22Cass. pen. n. 30016/2024

23Cass. pen. n. 15429/2024

24Cass. pen. n. 22614/2024

25Cass. pen. n. 12633/2024

26Cass. pen. n. 11123/2024

27Cass. pen. n. 6591/2024

28Cass. pen. n. 51669/2023

29Cass. pen. n. 49989/2023

30Cass. pen. n. 7128/2023

31Cass. pen. n. 49721/2023

32Cass. pen. n. 49955/2023

33Cass. pen. n. 49478/2023

34Cass. pen. n. 50652/2023

35Cass. pen. n. 50022/2023

36Cass. pen. n. 46097/2023

37Cass. pen. n. 49651/2023

38Cass. pen. n. 51156/2023

39Cass. pen. n. 49940/2023

40Cass. pen. n. 43066/2023

41Cass. pen. n. 33457/2023

42Cass. pen. n. 40457/2023

43Cass. pen. n. 32083/2023

44Cass. pen. n. 39836/2023

45Cass. pen. n. 21078/2023

46Cass. pen. n. 6683/2023

47Cass. pen. n. 10523/2022

48Cass. pen. n. 5556/2022

49Cass. pen. n. 4822/2022

50Cass. pen. n. 40803/2022

51Cass. pen. n. 5622/2021

52Cass. pen. n. 15564/2021

53Cass. pen. n. 21789/2019

54Cass. pen. n. 21707/2019

55Cass. pen. n. 17427/2019

56Cass. pen. n. 17288/2019

57Cass. pen. n. 40899/2018

58Cass. pen. n. 39722/2018

59Cass. pen. n. 36928/2018

60Cass. pen. n. 34242/2018

61Cass. pen. n. 35428/2018

62Cass. pen. n. 23084/2018

63Cass. pen. n. 14160/2018

64Cass. pen. n. 44853/2017

65Cass. pen. n. 37896/2017

66Cass. pen. n. 36115/2017

67Cass. pen. n. 33712/2017

68Cass. pen. n. 26235/2017

69Cass. pen. n. 11107/2017

70Cass. pen. n. 6824/2017

71Cass. pen. n. 4936/2017

72Cass. pen. n. 3934/2017

73Cass. pen. n. 32/2017

74Cass. pen. n. 53610/2016

75Cass. pen. n. 51013/2016

76Cass. pen. n. 46288/2016

77Cass. pen. n. 32/2016

78Cass. pen. n. 7662/2015

79Cass. pen. n. 53652/2014

80Cass. pen. n. 31199/2014

81Cass. pen. n. 25382/2014

82Cass. pen. n. 7555/2014

83Cass. pen. n. 2907/2014

84Cass. pen. n. 48461/2013

85Cass. pen. n. 41167/2013

86Cass. pen. n. 38964/2013

87Cass. pen. n. 36365/2013

88Cass. pen. n. 19230/2013

89Cass. pen. n. 17574/2013

90Cass. pen. n. 1619/2013

91Cass. pen. n. 1228/2013

92Cass. pen. n. 197/2012

93Cass. pen. n. 45930/2011

94Cass. pen. n. 43317/2011

95Cass. pen. n. 40051/2011

96Cass. pen. n. 36906/2011

97Cass. pen. n. 4919/2011

98Cass. pen. n. 3101/2011

99Cass. pen. n. 44049/2010

100Cass. pen. n. 41359/2010

101Cass. pen. n. 39336/2010

102Cass. pen. n. 32412/2010

103Cass. pen. n. 28539/2010

104Cass. pen. n. 24367/2010

105Cass. pen. n. 24353/2010

106Cass. pen. n. 18722/2010

107Cass. pen. n. 16733/2010

108Cass. pen. n. 15302/2010

109Cass. pen. n. 15137/2010

110Cass. pen. n. 7921/2010

111Cass. pen. n. 5783/2010

112Cass. pen. n. 1888/2010

113Cass. pen. n. 44712/2009

114Cass. pen. n. 28442/2009

115Cass. pen. n. 27860/2009

116Cass. pen. n. 10542/2009

117Cass. pen. n. 34900/2008

118Cass. pen. n. 25902/2008

119Cass. pen. n. 25682/2008

120Cass. pen. n. 19711/2008

121Cass. pen. n. 16657/2008

122Cass. pen. n. 12882/2008

123Cass. pen. n. 1705/2008

124Cass. pen. n. 40494/2007

125Cass. pen. n. 39046/2007

126Cass. pen. n. 36642/2007

127Cass. pen. n. 35484/2007

128Cass. pen. n. 27257/2007

129Cass. pen. n. 15527/2007

130Cass. pen. n. 14440/2007

131Cass. pen. n. 4137/2007

132Cass. pen. n. 2802/2007

133Cass. pen. n. 41177/2006

134Cass. pen. n. 29563/2006

135Cass. pen. n. 12982/2006

136Cass. pen. n. 5639/2006

137Cass. pen. n. 46179/2005

138Cass. pen. n. 44319/2005

139Cass. pen. n. 44292/2005

140Cass. pen. n. 36526/2005

141Cass. pen. n. 39903/2004

142Cass. pen. n. 37526/2004

143Cass. pen. n. 962/2004

144Cass. pen. n. 45738/2003

145Cass. pen. n. 41453/2003

146Cass. pen. n. 16618/2003

147Cass. pen. n. 29015/2002

148Cass. pen. n. 6272/2001

149Cass. pen. n. 10463/2001

150Cass. pen. n. 13043/2000

151Cass. pen. n. 12394/2000

152Cass. pen. n. 12326/2000

153Cass. pen. n. 12444/1999

154Cass. pen. n. 10229/1999

155Cass. pen. n. 6647/1999

156Cass. pen. n. 3298/1999

157Cass. pen. n. 8309/1998

158Cass. pen. n. 2724/1997

159Cass. pen. n. 3576/1997

160Cass. pen. n. 9115/1996

161Cass. pen. n. 4825/1996

162Cass. pen. n. 4308/1996

163Cass. pen. n. 163/1994

164Cass. pen. n. 9498/1993

165Cass. pen. n. 1683/1993

166Cass. pen. n. 1052/1993

167Cass. pen. n. 47/1993

168Cass. pen. n. 1071/1992

169Cass. pen. n. 1556/1992

170Cass. pen. n. 3380/1992

171Cass. pen. n. 8496/1991

172Cass. pen. n. 6524/1991

173Cass. pen. n. 5504/1991

174Cass. pen. n. 2460/1991

175Cass. pen. n. 12340/1990

176Cass. pen. n. 11713/1990

177Cass. pen. n. 10155/1990

178Cass. pen. n. 9423/1990

179Cass. pen. n. 3797/1990

180Cass. pen. n. 3607/1990

181Cass. pen. n. 679/1990

182Cass. pen. n. 273/1990

183Cass. pen. n. 151/1990

184Cass. pen. n. 14401/1989

185Cass. pen. n. 10693/1989

186Cass. pen. n. 10491/1989

187Cass. pen. n. 10176/1988

188Cass. pen. n. 9080/1988

189Cass. pen. n. 8295/1988

190Cass. pen. n. 7115/1988

191Cass. pen. n. 5570/1988

192Cass. pen. n. 4702/1988

193Cass. pen. n. 3717/1988

194Cass. pen. n. 2822/1988

195Cass. pen. n. 2539/1988

196Cass. pen. n. 2416/1988

197Cass. pen. n. 1080/1988

198Cass. pen. n. 10877/1987

199Cass. pen. n. 10150/1987

200Cass. pen. n. 10082/1987

201Cass. pen. n. 9824/1987

202Cass. pen. n. 9454/1987

203Cass. pen. n. 9364/1987

204Cass. pen. n. 1207/1987

205Cass. pen. n. 13333/1986

206Cass. pen. n. 13329/1986

207Cass. pen. n. 11069/1986

208Cass. pen. n. 7382/1986

209Cass. pen. n. 7380/1986

210Cass. pen. n. 3824/1986

211Cass. pen. n. 3651/1986

212Cass. pen. n. 9513/1985

213Cass. pen. n. 8731/1984

214Cass. pen. n. 3232/1984

215Cass. pen. n. 2480/1984

216Cass. pen. n. 2476/1984

217Cass. pen. n. 2964/1982